World Braille Day: विश्‍व ब्रेल दिवस काय आहे? का साजरा केला जातो ब्रेल दिवस, जाणून घ्या लिपीचे फायदे

लाइफफंडा
भरत जाधव
Updated Jan 04, 2022 | 11:30 IST

World Braille Day:   ब्रेल प्रणालीचे (Braille system) शोधक लुई ब्रेल (Louis Braille) यांच्या जयंतीनिमित्त (Anniversary) आणि दृष्टिहीन (Blind) लोकांच्या कल्याणासाठी त्यांनी दिलेल्या योगदानाचे स्मरण म्हणून, 4 जानेवारी हा जागतिक ब्रेल दिवस (World Braille Day) म्हणून पाळला जातो.

World Braille Day
विश्‍व ब्रेल दिवस काय आहे? का साजरा केला जातो ब्रेल दिवस  |  फोटो सौजन्य: BCCL
थोडं पण कामाचं
  • जगभरातील सुमारे 39 दशलक्ष लोक पाहू शकत नाहीत, तर 253 दशलक्ष लोकांना काही प्रकारचे दृष्टीदोष आहेत.
  • जागतिक ब्रेल दिनाचा मुख्य उद्देश दृष्टिहीन लोकांना अधिकार प्रदान करणे आणि ब्रेल लिपीचा प्रचार करणे हा आहे.
  • संवादाचे साधन म्हणून ब्रेलच्या महत्त्वाविषयी जागरूकता पसरवण्यासाठी जागतिक ब्रेल दिन साजरा केला जातो.

World Braille Day:  नवी दिल्ली : ब्रेल प्रणालीचे (Braille system) शोधक लुई ब्रेल (Louis Braille) यांच्या जयंतीनिमित्त (Anniversary) आणि दृष्टिहीन (Blind) लोकांच्या कल्याणासाठी त्यांनी दिलेल्या योगदानाचे स्मरण म्हणून, 4 जानेवारी हा जागतिक ब्रेल दिवस (World Braille Day) म्हणून पाळला जातो. या दिवशी अपंग व्यक्तींचे हक्क कायदा, डोळ्यांच्या आजारांची ओळख, प्रतिबंध आणि पुनर्वसन या विषयावर चर्चा होते. युनायटेड नेशन्सच्या मते, जगभरातील सुमारे 39 दशलक्ष लोक पाहू शकत नाहीत, तर 253 दशलक्ष लोकांना काही प्रकारचे दृष्टीदोष आहे. जागतिक ब्रेल दिनाचा मुख्य उद्देश दृष्टिहीन लोकांना अधिकार प्रदान करणे आणि ब्रेल लिपीचा प्रचार करणे हा आहे. 

अपघातामुळे लुई ब्रेल यांची लहान वयातच दृष्टी गमावल्यामुळे, लुई ब्रेल यांना पॅरिसमधील अंधांसाठीच्या शाळेत पाठवण्यात आले जेथे त्यांना ठिपके वापरून लेखन पद्धतीबद्दल कुतूहल निर्माण झाले. चार्ल्स बार्बियर यांनी विकसित केले. लुईने लवकरच लेखन पद्धती सुधारण्यासाठी काम करण्यास सुरुवात केली आणि स्वतःची स्वतःची रचना विकसित केली जी आता ब्रेल म्हणून ओळखली जाते. संवादाचे साधन म्हणून ब्रेलच्या महत्त्वाविषयी जागरूकता पसरवण्यासाठी जागतिक ब्रेल दिन साजरा केला जातो.  

इतिहास 

पहिला आंतरराष्ट्रीय ब्रेल दिवस 04 जानेवारी 2019 रोजी जगभरात साजरा करण्यात आला. 4 जानेवारी 1809 रोजी जन्मलेल्या लुई ब्रेल यांच्या जयंतीनिमित्त हा दिवस पाळला जातो. याविषयी संयुक्त राष्ट्र महासभेने 06 नोव्हेंबर 2018 रोजी जागतिक ब्रेल दिनानिमित्त एक ठराव मंजूर केला होता. युनायटेड नेशन्स जनरल असेंब्लीद्वारे 2019 मध्ये जागतिक ब्रेल दिवसाची स्थापना करण्यात आली. ब्रेल भाषा ही सहा ठिपके वापरून वर्णमाला आणि संख्यात्मक चिन्हे दर्शविण्याची एक रणनीतिक पद्धत आहे. ही पद्धत दृष्टिहीन लोकांना केवळ अक्षरे आणि संख्याच नव्हे तर संगीताच्या नोट्स, वैज्ञानिक आणि गणितीय चिन्हे देखील स्पर्शाच्या संवेदनेद्वारे ओळखण्यास मदत करते.

ब्रेल लिपि काय आहे?

ब्रेल ही लेखन पद्धत आहे. हे अंध व्यक्तींसाठी तयार केले गेले आहे. ब्रेल ही एक स्पर्शात्मक लेखन प्रणाली आहे. हे एका विशिष्ट प्रकारच्या उंचावलेल्या कागदावर लिहिलेले असते. त्याची रचना फ्रेंच अंध शिक्षक आणि शोधक लुई ब्रेल यांनी केली होती. त्यांच्या नावावरून या पद्धतीला ब्रेल लिपी असे नाव देण्यात आले आहे. ब्रेल मध्ये फुगलेले ठिपके असतात. ते 'सेल' म्हणून ओळखले जातात. काही ठिकाणी बिंदू किंवा ठिपके हे कमी फुगलेले असतात. 
या दोघांची मांडणी आणि संख्येवरून पात्रांचे वेगळेपण ठरवले जाते. ब्रेलचे मॅपिंग प्रत्येक भाषेत वेगळे असू शकते. या लिपीत शाळकरी मुलांसाठी पाठ्यपुस्तकांशिवाय रामायण, महाभारत यांसारखे ग्रंथ छापले जातात. अनेक पुस्तके ब्रेल लिपीतही येतात.

ब्रेलचे फायदे

ब्रेल लिपीचा शोध लागल्यानंतर जगभरातील अंध, दृष्टिहीन किंवा अंशतः अंध लोकांचे जीवन खूप सोपे झाले. याच्या मदतीने असे अनेक लोक आपल्या पायावर उभे राहू शकले. जागतिक ब्रेल दिन साजरा करण्याचे उद्दिष्ट अंधांबद्दल जागरुकता पसरवणे आणि ते इतर लोकांप्रमाणेच अधिकारांना पात्र आहेत हे मान्य करणे हा आहे. हे लोकांना दृष्टीपासून वंचित असलेल्यांशी दयाळूपणे वागण्याची आठवण करून देते. 

लुई ब्रेल

लुई ब्रेल यांचा जन्म 04 जानेवारी 1809 रोजी कूप, फ्रान्स येथे झाला. दृष्टिहीन लोकांसाठी 'ब्रेल लिपी' शोधून काढण्यासाठी ते ओळखले जातात.1824 साली बनलेली ही लिपी आज जगातील जवळपास सर्व देशांमध्ये वापरली जाते. लहानपणी झालेल्या अपघातामुळे लुई ब्रेल यांची दोन्ही दृष्टी गेली. फ्रेंच सैन्याच्या चार्ल्स बार्बियरच्या लष्करी संप्रेषण प्रणालीबद्दल ब्रेल 1821 मध्ये प्रसिद्ध झाले. या प्रणालीमध्ये ठिपकेही वापरण्यात आले होते, परंतु चार्ल्सची ही संहिता अतिशय गुंतागुंतीची होती. त्यानंतर लुई बेलने त्याच्या स्क्रिप्टवर काम सुरू केले. 1824 सालापर्यंत लुई ब्रेलने त्याची लिपी जवळजवळ पूर्ण केली होती. ते तेव्हा फक्त 15 वर्षाचे होते. त्यांनी तयार केलेली लिपी अतिशय सोपी मानली जाते. लुई बेल यांचे 06 जानेवारी 1852 रोजी वयाच्या 43 व्या वर्षी निधन झाले.
दरम्यान आज जागतिक ब्रेल दिवस हा दिवस साजरा करताना, खाली लुई ब्रेलचे काही अवतरण दिले आहेत जे तुम्ही तुमच्या समवयस्कांमध्ये ब्रेल भाषा आणि तिचे महत्त्व याबद्दल जागरूकता निर्माण करण्यासाठी शेअर करू शकता. 

"ब्रेल ही भाषा नसून एक कोड आहे ज्याचे अनेक भाषांमध्ये भाषांतर केले जाऊ शकते"
“ब्रेल हजारो अंधांना स्वतंत्र होण्यासाठी दार उघडते”
"न बघता जगा, पण तुम्ही जसे आहात तसे व्हा"
“ब्रेल म्हणजे ज्ञान आणि ज्ञान म्हणजे शक्ती”

ताज्या बातम्यांच्या अपडेटसाठी Times Now मराठीच्या फेसबुक पेजला लाइक करा.

पुढची बातमी