Vijay Diwas : का साजरा करतात १६ डिसेंबरला विजय दिवस?

Why celebrate Vijay Diwas on 16th December? : दरवर्षी १६ डिसेंबर या दिवशी भारतात विजय दिवस (विजय दिन) साजरा करतात. यंदा विजय दिवस शुक्रवार 16 डिसेंबर 2022 रोजी आहे.

Why celebrate Vijay Diwas on 16th December?
Vijay Diwas : का साजरा करतात १६ डिसेंबरला विजय दिवस?  |  फोटो सौजन्य: Twitter
थोडं पण कामाचं
  • Vijay Diwas : का साजरा करतात १६ डिसेंबरला विजय दिवस?
  • पाकिस्तान विरुद्धच्या युद्धात मिळालेला विजय साजरा करतात
  • विजय दिवस १६ डिसेंबर १९७२ पासून साजरा करतात

Why celebrate Vijay Diwas on 16th December? : दरवर्षी १६ डिसेंबर या दिवशी भारतात विजय दिवस (विजय दिन) साजरा करतात. यंदा विजय दिवस शुक्रवार 16 डिसेंबर 2022 रोजी आहे. विजय दिवस साजरा करण्याची सुरुवात १६ डिसेंबर १९७२ पासून झाली. भारताने १९७१ मध्ये १६ डिसेंबर या दिवशी पाकिस्तान विरुद्धचे युद्ध जिंकले. पाकिस्तानच्या ९३ हजार सैनिकांनी हातातील शस्त्र जमिनीवर ठेवून भारतासमोर बिनशर्त शरणागती पत्करली. यानंतर पूर्व पाकिस्तान स्वतंत्र झाला. स्वतंत्र झालेला पूर्व पाकिस्तान हाच आज बांगलादेश या नावाने ओळखला जातो. या ऐतिहासिक घटनेचे स्मरण करण्यासाठी १९७२ पासून दरवर्षी १६ डिसेंबर या दिवशी भारतात विजय दिवस (विजय दिन) साजरा करतात.

भारत-पाकिस्तान यांच्यात झालेल्या ७१च्या युद्धात भारताच्या ३९०० सैनिकांनी हौतात्म्य पत्करले. युद्धात भारताचे ९८५१ जवान जखमी झाले. पाकिस्तानने १६ डिसेंबर रोजी बिनशर्त शरणागती पत्करली. यानंतर १७ डिसेंबर रोजी पाकिस्तानच्या ९३ हजार सैनिकांना युद्धबंद्यांना देतात तशीच वागणूक देण्याचा निर्णय भारताने घेतला. पूर्व पाकिस्तानच्या सैन्याचे कमांडर लेफ्टनंट जनरल नियाझी यांच्यासह पाकिस्तानच्या ९३ हजार सैनिकांना युद्धबंदी करण्यात आले.

भारतीय सैन्याच्या या अतुलनीय पराक्रमाचे स्मरण करण्यासाठी १६ डिसेंबर हा दिवस विजय दिवस म्हणून साजरा करण्याचा निर्णय झाला. हा निर्णय झाल्यानंतरचा पहिला विजय दिवस १६ डिसेंबर १९७२ रोजी साजरा करण्यात आला. 

दरवर्षी १६ डिसेंबर रोजी विजय दिवस साजरा करण्यासाठी भारतीय सैन्यदले विशेष सोहळ्याचे आयोजन करतात. या सोहळ्यात लष्कराचे वरिष्ठ अधिकारी उपस्थित असतात. 

युद्धाचे काही महत्त्वाचे क्षण ज्याने भारताला विजयाच्या जवळ आणले :

1. लोंगेवालाची लढाई

४-५ डिसेंबरच्या रात्री ही लढाई पंजाब रेजिमेंटच्या ‘अल्फा कंपनी’ मधील १००-१२० माणसांनी चालवलेल्या लोंगेवाला पोस्टवर झाली. या बहाद्दरांचे नेतृत्व मेजर कुलदीपसिंह चांदपुरी करीत होते. पाकिस्तानी पायदळ आणि सैनिकांची संख्या जास्त असली तरी भारतीय हवाई दलाच्या मारूत आणि हंटर जेटच्या रूपात मदत मिळाल्यावर भारतीय सैन्याने मध्यरात्रीपर्यंत या महत्त्वपूर्ण चौकीचा बचाव केला होता.

2. हिलीची लढाई

युद्धाच्या अतिरेकी लढायांमध्ये हल्लीची लढाई होती. विचित्र गोष्ट म्हणजे, युद्धाच्या औपचारिक घोषणेच्या काही आठवड्यांपूर्वीच याची सुरुवात झाली. पाकिस्तानी सैनिकांनी हिलीचा बचाव पूर्ण कसून केला. ही लढाई निर्दयी होती. भारतीयांचे नेतृत्व दिग्गज लेफ्टनंट कर्नल शमशेर सिंग यांनी केले. भारताने हिलीची लढाई जिंकली असली तरी त्या लढाईची मोठी किंमत मोजावी लागली होती. जवळपास ७- भारतीय सैनिक शहीद झाले.

3. ऑपरेशन ट्रायडंट

भारतीय नौदलाने ४-५ डिसेंबरच्या रात्री कराची बंदरात घुसून, पाकिस्तानचे विनाशक पीएनएस खैबर व खानदानाचा प्रचालक पीएनएस मुहाफिज यांचा विनाश केला. पीएनएस शाहजहां या दुसर्‍या जहाजाचे नुकसान झाले. उल्लेखनीय म्हणजे, या क्लिनिकल ऑपरेशनमध्ये भारतीय नौदलाचे कोणतेही नुकसान झाले नाही. म्हणूनच ४ डिसेंबर हा दिवस भारतात नेव्ही डे म्हणून साजरा केला जातो. 

4. अमेरिकेच्या सेव्हन्थ फ्लीटवर भारत आक्रमक

१९७१ चा भारत-पाक संघर्ष जेव्हा शीतयुद्ध शिखरावर होतं आणि पाकिस्तान अमेरिकेच्या गटात होता. पाकिस्तान आपत्तीच्या उंबरठ्यावर आहे हे लक्षात घेऊन अमेरिकेच्या सातव्या फ्लीटने आपली टास्क फोर्स ७४ बंगालच्या उपसागराकडे पाठविली. लष्कराच्या इतिहासकारांचे म्हणणे आहे की अमेरिकेचा प्रत्यक्षात सैन्यासह सहभाग घेण्याचा कोणताही हेतू नव्हता, परंतु ते भारतीय सैन्याला धमकावण्याच्या उद्देशाने आले होते. पण हा डाव त्यांच्यावरच उलटला कारण पूर्व पाकिस्तानच्या प्रदेशांना त्वरित मुक्त करण्याचा भारतीय सैनिकांचा निश्चय अधिक बळावला. सोव्हिएत नौदल टास्क फोर्सच्या येण्याने शीतयुद्धातील गुंतागुंत वाढली. 

5. बसंतराची लढाई 

दुसर्‍या लेफ्टनंट अरुण खेतारपाल यांनी दाखविलेल्या धैर्याने बसंतराची लढाई उघडकीस आली. त्यांनी एकहाती पाकिस्तानचे एकापेक्षा जास्त रांगडे उध्वस्त केले आणि भारताला विजय मिळवून दिला. हे युद्ध उपखंडातील सर्वात प्राणघातक रणगाड्यांचं युद्ध मानलं जातं. रणांगणावर पाकिस्तानकडे जास्त रणगाडे असूनसुद्धा भारताने विजय मिळविला. त्यांच्या उत्कृष्ट धाडसासाठी, खेतारपाल यांना मरणोत्तर परमवीर चक्र देण्यात आले.

विजय दिवस - महत्त्वाची सात वैशिष्ट्ये - 

  1. पूर्व पाकिस्तानच्या सैन्याचे कमांडर लेफ्टनंट जनरल आमिर अब्‍दुल्‍ला खान नियाझी यांच्या नेतृत्वात पाकिस्तानच्या ९३ हजार सैनिकांनी हातातील शस्त्र जमिनीवर ठेवून भारतासमोर बिनशर्त शरणागती पत्करली.
  2. भारत आणि पाकिस्तान यांच्यात सुरू झालेले युद्ध १३ दिवसांत संपले.
  3. भारत आणि पाकिस्तान यांच्यात झालेल्या युद्धानंतर बांगलादेशची निर्मिती झाली. बांगलादेश हा सर्वाधिक लोकसंख्येच्या बाबतीत त्यावेळी जगात सातव्या क्रमांकाचा देश होता.
  4. स्वातंत्र्य मिळाल्यापासून वर्षाच्या आत संयुक्त राष्ट्रांचे सदस्य असलेल्या जवळपास सर्व देशांनी बांगलादेशला मान्यता दिली.
  5. ७१च्या युद्धाच्या निमित्ताने भारताने पहिल्यांदाच एकाचवेळी देशाच्या दोन सीमांवर युद्ध केले. 
  6. ७१च्या युद्धाच्या निमित्ताने पुन्हा एकदा भारताचे भूदल, नौदल आणि हवाई दल यांच्यातील उत्तम समन्वय दिसून आला.
  7. भारत त्याच्या सुरक्षेचे प्रश्न सोडवण्यासाठी सक्षम आहे हे ७१च्या युद्धाच्या निमित्ताने ठळकपणे दिसून आले.

ताज्या बातम्यांच्या अपडेटसाठी Times Now मराठीच्या फेसबुक पेजला लाइक करा.

पुढची बातमी